Verwarrende verschillen tussen man en vrouw

  Jeanne Doomen
Marion Schiphorst

In M/V, doorhalen wat niet van toepassing is probeert Karin Spaink ons ervan te overtuigen dat het simpelweg stellen van de vraag of iemand man of vrouw is, tot niets leidt. Want hoe het antwoord ook luidt, het bevat geen zinvolle informatie.

Spaink laat zien hoe gevaarlijk het is ervan uit te gaan dat biologisch kan worden vastgesteld tot welk geslacht iemand behoort. Endocrinologen zoeken het in de hormonen. Wie vooral oestrogenen aanmaakt en minder testosteron, is een vrouw. Met als gevolg dat vrouwen na de menopauze niet meer aan hun definitie van 'vrouw' voldoen en buiten de boot vallen.

Genetici tellen X- en Y-chromosomen. Wie XX heeft mag zich vrouw noemen, een individu met XY is een man. Maar er zijn nog veel meer combinaties (XXY, XYY, XXX) en bij een op de vijfhonderd mensen weerspreekt hun genotype hun sekse. Spaink noemt in dat verband de actrice Jamie Lee Curtis die genetisch man is. En dan zijn er nog de mensen die zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken hebben, die 'interseksueel' zijn. En mensen die fysiek wel duidelijk vrouw of man zijn maar zich anders voelen.

Karin Spaink verzet zich overigens evenzeer tegen de feministische gedachte dat het onderscheid tussen mannen en vrouwen een gender-kwestie zou zijn. 'Misschien zijn andere factoren - zoals het verschil tussen binnenstaanders en buitenstaanders, tussen nieuwkomers en arrivés, tussen hen die gestimuleerd worden en hen die worden gedwarsboomd, tussen hen die zich kalmpjes inwerken versus hen die er een meer aanvallende strategie op nahouden - aanzienlijk relevanter,' poneert Spaink. Om te concluderen: 'Er is geen natuur versus cultuur. Er is alleen mixtuur.'

In een ander artikel in deze bundel laat Karin Spaink zien hoe de verontrusting over de Belgische meisjesverkrachter en moordenaar Dutroux in Nederland kon leiden tot een hetze tegen homoseksuelen en pedofielen. Er waren maar een paar journalisten en stemmingmakers voor nodig die overal opnieuw hun verhaal konden doen en al snel verdween uit het zicht dat Dutroux zelf 'keurig hetero' was en zich niet vergreep aan kleine jongens maar aan meisjes.

Dames als daders gaat over vrouwen die (seksueel) geweld plegen. Tegen mannen, tegen kinderen, maar vooral tegen andere vrouwen. Als we onder ogen zien dat dit echt gebeurt, kunnen we volgens Karin Spaink niet meer met droge ogen volhouden dat alle geweld van mannen tegen vrouwen te verklaren valt uit de ongelijke positie van de seksen in de maatschappij. 'Nuchter nadenkend ontkom ik niet aan de conclusie dat er ook binnen die klassieke relaties gevallen van zulk geweld moeten voorkomen die uitsluitend een privé-karakter hebben, met andere woorden: waar een fikse botsing van karakters of belangen aan de gang is die losstaat van maatschappelijke verhoudingen.' En dat heeft weer tot gevolg dat je het bestaan van seksueel geweld en mishandeling niet langer zomaar kunt opvatten als een bewijs van de slechtheid van mannen of als een ideologische legitimatie van het feminisme. Spaink: 'Er bestaat meer dan macht, meer dan structuren alleen - zeker in het geval van relaties.'

Een van de aardigste artikelen in deze bundel is het nep-overheidsadvies Proeftuin affectie-regulering. Uitgaande van echte onderzoeken (mensen met een huisdier zijn gezonder, wie zich bemind weet doet minder een beroep op de gezondheidszorg), ontwikkelt Karin Spaink een model waarin deze noties tot het uiterste worden doorgetrokken.

In Almere (ach ja, waarom niet daar?) worden wijkbewoners die tot een risicogroep behoren gedwongen relaties aan te gaan. Een enkeling stribbelt tegen. Het advies: 'We geven de Minister dan ook in overweging om in de toekomst deelnemers die zich ook na overtuigende voorlichting onzerzijds recalcitrant betonen, een verhoging van hun ziektekostenverzekering in het vooruitzicht te stellen, analoog aan de strafkorting die werklozen momenteel krijgen wanneer zij volharden in hun weigering zich te laten bijscholen of vrijwilligerswerk te verrichten.'

Een aansprekend experiment, geïnspireerd door het - echte - Hilversumse Aaihondproject, dat honden uitleent aan bejaarden, is dat van de kinderuitleen. 'Het was de commissie - evenals anderen - namelijk opgevallen dat veel mensen spraken over het wegbrengen of uitbesteden van kinderen aan school, crèche, oppas, overblijfcentrum en dergelijke, en dat slechts weinigen spraken over het ophalen van kinderen; het vermoeden rees dat het vigerende taalgebruik meer dan een symbolische betekenis had.' Zodat kinderen in Almere nu voor maximaal drie weken worden uitgeleend. De voordelen zijn duidelijk: wanneer een kind onprettig in de omgang is of de leenouder het onheus en akelig bejegent, blijft de schade beperkt.

M/V, doorhalen wat niet van toepassing is, is een ontzettend leuk boek. Alle artikelen zijn prikkelend en ook wie zich niet direct laat overtuigen, wordt allicht aan het denken gezet. Opeens betrap je jezelf erop dat als je iemand ziet lopen die of een dikke jongen met borsten of een stevige, mannelijke meid is, wat beter kijkt omdat je wilt weten 'wat' het precies is. Maar... wat doet dat er eigenlijk toe?

En dan het belang van de seksuele voorkeur. Waarom denk ik bij het artikel Truth or dare waarin Spaink lesbische vrouwen op provocerende toon voor de voeten werpt dat ze niet theatraal leven: hoe durft ze dat te zeggen, ze is zelf niet eens lesbisch - of is ze dat wel? En ook hier: maakt dat dan wat uit?

Knap, een boek dat er werkelijk in slaagt de lezer telkens op het verkeerde been te zetten en haar de eigen zekerheden te doen ondergraven.

Copyright © Jeanne Doomen.
Deze tekst wordt uitsluitend aangeboden
voor persoonlijk gebruik.