De perfecte moeder,

  Jeanne Doomen
Marion Schiphorst

In De mythe van het moederschap laat de Engelse journaliste Aminatta Forna zien dat onze ideeën over het moederschap cultureel bepaald zijn. In het verleden heersten er heel andere gedachten over moederen en in andere culturen doen moeders het ook weer anders dan wij. Dit alleen al zou ons moeten stimuleren onze eigen normen op dit terrein grondig te herzien.

Forna ziet in de mythe van het moederschap'het grootste en laatste obstakel op weg naar gelijkwaardigheid voor vrouwen in deze postmoderne maatschappij'. Zij verwijt de feministen van de jaren zeventig dat zij het onderwerp hebben laten liggen. Dat kwam volgens Forna omdat hun voorvrouwen hoogopgeleide blanke vrouwen waren die zelf geen kinderen hadden. Bovendien waren zij bang dat aandacht voor het moederschap zou leiden tot een eis voor een 'speciale behandeling' die de absolute gelijkwaardigheid in de weg kon staan.

Aminatta Forna beschrijft hoe tot in de 18e eeuw in west-Europa de kindertijd 'kort en ellendig' was. Een vrouw kreeg een kind en dat was alles. Mooie gevoelens voor dat kind werden niet van haar verwacht. Hierin bracht de Verlichting verandering. Deze filosofische school legde de nadruk op het recht van de mens op geluk, op de romantische liefde, op vrijheid en de natuur. Liefde werd nu de belangrijkste reden voor het huwelijk en kinderen werden gezien als de vrucht van die liefde. Moederliefde vloeide daaruit voort.

Omdat het niet aan moeders zelf kon worden overgelaten hoe ze aan die liefde uiting moesten geven, schreven deskundigen handboeken over wat te doen en vooral ook niet te doen. Forna verdenkt de meeste auteurs van kwade trouw. Zij stelden zich volgens haar tot doel 'het bekrompen ideaal van de perfecte moeder te versterken' en praatten vrouwen schuldgevoelens aan. Zodat vrouwen nu al vanaf de conceptie worden geconfronteerd met verboden (geen alcohol drinken) en geboden (muziek draaien). En vervolgens krijgen zij te horen dat een goede moeder haar kind full time aandacht hoort te geven.

De auteur wijst er in dit verband op hoe welwillend de maatschappij kijkt naar carrièrevrouwen die eenmaal voorzien van een baby de aktentas aan de wilgen hangen om fulltime te gaan moederen. Mooi is zoiets, zie je wel dat het moederinstinct echt bestaat? Minder enthousiast zijn we als een arme vrouw haar baan opgeeft om zich volledig aan het moederschap te wijden. De mooie moedergevoelens moeten de gemeenschap namelijk niet teveel kosten.

Forna slaagt erin een groot aantal mythes van hun evidente waarheidsgehalte te ontdoen. Haar aandacht voor de consequenties van ras- en klassenverschillen is betrekkelijk uniek in boeken over dit onderwerp. Door het onderwerp telkens ook vanuit die invalshoek te bekijken weet zij een groot aantal vaststaande ideeën te ondergraven.

Maar ook voor Forna is er een groep mensen aan wie zij gevoelsmatig zo de pest lijkt te hebben, dat die geen goed kan doen. Dat zijn de vrouwen en mannen die eerst in hun werk succes willen hebben en dan pas aan kinderen krijgen denken. De journaliste haalt een advertentie aan waarin gevraagd wordt eicellen te doneren. Toegegeven, erg sympathiek komt het niet over dat men hoopt op een donatrice met een 'academische/medische opleiding en blond haar'. Maar deze formulering gevolgd door de zin 'alleen dan hebben we een kans' brengt Forna wel tot erg veel venijn. 'Worden we verondersteld ons betrokken te voelen bij dit stel yuppen met hun vette bankrekening? Het was toch hun eigen keus om te wachten met het krijgen van kinderen terwijl ze zich allebei een plaatsje verwierven onder de welvarenden der natie?' Waar ze dit allemaal uit afleidt mag joost weten, want meer dan de geciteerde tekst stond er niet.

Aminatta Forna heeft ook duidelijke voorkeuren. Haar hart gaat uit naar de vrouwen uit Afrikaanse culturen die werken en de zorg voor hun kinderen met anderen delen. Zelf is zij deels in Groot-Brittannië, deels in Sierra Leone opgegroeid. Aan die Afrikaanse jaren bewaart zij goede herinneringen. 'In die cultuur was en is er geen discussie over hoe een vrouw haar rol als moeder invult. Ze doet gewoon wat ze denkt dat goed is. Mijn Afrikaanse moeder, die een baan had, had helemaal niet het idee dat ze de hele tijd bij me moest zijn. Ik had andere mensen die voor me zorgden, andere vertrouwelingen, andere vrienden.'

De mythe van het moederschap eindigt in een pleidooi voor het co-ouderschap. Deel je kinderen met je ouders, je vrienden, en indien aanwezig: je man. Laat de mensen die zelf geen kinderen hebben van het gezelschap van jouw kinderen genieten. Geef je kinderen de gelegenheid bindingen met een groot aantal mensen aan te gaan. En leg dat dan ook nog eens juridisch vast. Waarom dat laatste zo nodig is, legt Forna niet uit. En 'hoe' dat zou moeten laat zij eveneens in het midden.

Aardig aan De mythe van het moederschap is de bevlogen manier waarop de schrijfster van leer trekt tegen de eisen die aan een 'goede' moeder worden gesteld. Jammer is dat de gruwelijke voorbeelden van hoe vrouwen door die eisen worden gemangeld allemaal uit Amerika of Groot-Brittannië komen. Het is uiteraard heel vervelend als in Groot-Brittannië door de overheid gesubsidieerde crèches en ouderschapsverlof ontbreken en als in Amerika vrouwen voor de strafrechter kunnen worden gebracht als ze tijdens hun zwangerschap drugs hebben gebruikt. Maar hier loopt dat toch zo'n vaart niet? Of wel?

Bij boeken als dit zou het geen kwaad kunnen als de uitgever een hoofdstuk zou toevoegen waarin dergelijke zwaar aangezette kwesties ook in een Nederlands perspectief worden geplaatst. Je kunt uiteenzettingen over door overheden geïnstigeerd onrecht natuurlijk altijd tot je nemen als bewijs van een wereldwijde samenzwering tegen vrouwen. Maar op een praktisch niveau heb je er op deze manier niet zo veel aan.

Copyright © Jeanne Doomen.
Deze tekst wordt uitsluitend aangeboden
voor persoonlijk gebruik.