De vrouw in 2015

  Jeanne Doomen
Marion Schiphorst

De toekomst van de vrouw was oorspronkelijk een project ten behoeve van de cliënten van Global Business Network, een Amerikaans instituut dat toekomstscenario's ontwikkelt. Een denktank onder leiding van Pamela McCorduck en Nancy Ramsey vroeg zich af hoe de wereld eruit zal zien wanneer bij het bedenken van een toekomst-scenario niet - zoals gebruikelijk - alleen wordt gekeken naar politieke, economische en technologische veranderingen, maar ook naar een van de grootste veranderingen van deze eeuw: de veranderde status van vrouwen.
Bij hun benadering van de toekomst ging de denktank uit van een aantal feiten en nu reeds bestaande trends. Vervolgens vroeg de groep zich af hoe door haar gesignaleerde ontwikkelingen (vergrijzing, meer goed opgeleide en werkende vrouwen, toenemend belang van de informatietechnologie) van invloed zouden zijn op een toekomst waarin of de individuele rechten of de groepsrechten zouden prevaleren. Verder zette zij deze af tegen een groeiende of juist een zwakke mondiale economie. Op deze manier kwam de denktank tot vier scenario's.

Het scenario waarin vrouwen en mannen in een 'gouden eeuw van gelijkheid' met elkaar het leven en de maatschappij delen, kan zich voltrekken bij een sterk accent op individuele rechten en een flinke groei van de mondiale economie. Gaat het prima met de economie maar ligt de nadruk op groepsrechten, dan voorzien de denkers dat vrouwen er genoeg van krijgen dat de zo lang in het vooruitzicht gestelde gelijke rechten er nooit van komen. Vrouwen zullen zich dan massaal terugtrekken uit de mannenbedrijven en voor zichzelf beginnen. Van mannen zullen zij alleen nog gebruik maken voor de verwekking van kinderen en af en toe voor seks, maar hun primaire emotionele relaties zullen zij hebben met vrouwen.
Wanneer groepsrechten en een zwakke mondiale economie samengaan, kan zich een backlash voltrekken. Vrouwen worden dan geweerd van de arbeidsmarkt, en de moslim fundamentalisten en de christelijke fundamentalisten vinden elkaar in de opvatting dat vrouwen hun - ondergeschikte - plaats moeten weten. De chador wordt ook in de ontwikkelde landen verplicht ingevoerd.
Wordt er wel veel waarde gehecht aan individuele rechten maar is de economie zwak, dan krijgen we te maken met het scenario dat de auteurs 'Twee stappen vooruit, twee stappen achteruit' noemen. Individuele inspanningen en overwinningen van vrouwen bewerkstelligen geen systematische gelijkheid en zullen dat ook nooit doen. Dit is het scenario waar wij op dit moment op af lijken te koersen.

In alle scenario's keert een aantal onderwerpen terug, zoals de vergrijzing van de bevolking in de ontwikkelde landen, de verwachting dat vrouwen over twintig jaar niet meer zelf kinderen zullen baren maar dat door machines zullen laten doen en de betekenis van Internet.
In sommige scenario's wordt de vergrijzing afgeschilderd als een ramp in andere als een verruiming van mogelijkheden. Bij weinig geld voor pensioenen en een afkeer van vrouwen zijn vooral vrouwelijke bejaarden een lastige ballast. In een toekomst met waardering voor individuen en een gezonde economie is het voorstelbaar dat van de ervaring van ouderen gebruik wordt gemaakt en dat zij zelfs worden gestimuleerd nog nieuwe vaardigheden te ontwikkelen.
Ook met Internet kunnen we alle kanten op. Het Net kan worden gebruikt om informatie voor iedereen toegankelijk te maken. En de spelletjes waarbij mensen verschillende identiteiten kunnen aannemen, kunnen niet alleen de fantasie prikkelen maar ons ook leren onze culturele en seksuele grenzen te overschrijden. Maar ook kan de toegang tot bepaalde gegevens voor sommigen onmogelijk worden gemaakt. Voor al deze ontwikkelingen zijn nu al aanwijzingen te vinden.

Het knappe van De toekomst van de vrouw is dat de auteurs erin slagen de lezer in alle scenario's tot op zekere hoogte te laten meegaan. Wat een wel of niet mogelijke toekomst lijkt wordt daarbij waarschijnlijk niet eens zozeer bepaald door wat McCorduck en Ramsey op schrift hebben gesteld, maar door je eigen (on)vermogen een bepaalde trend in het hier en nu te zien en je voor te stellen hoe die kan doorwerken.
Opmerkelijk is overigens dat het enige scenario waarin de denktank zelf moeite heeft te verklaren hoe het zo kan lopen, het door de groep als meest ideaal beschouwde scenario is, dat van de 'Gouden eeuw van gelijkheid'. Voor de backlash zijn nu al aanknopingspunten te vinden (de fundamentalisten in Algerije, de anti-abortus groepen in de Verenigde Staten). Voor de terugtrekking door vrouwen ook (veel vrouwen zijn al ontevreden over het feit dat de gelijke rechten er nooit echt lijken te komen, de vrouwennetwerken worden steeds sterker). En het 'Twee stappen vooruit, twee stappen achteruit' scenario is bijna een beschrijving van de manier waarop we nu leven.
Maar hoe het ooit tot een gouden eeuw van gelijkheid moet komen, lijken de auteurs zelf ook niet goed te weten. Zij houden het erop dat de bewustzijnsverandering die daarvoor noodzakelijk is tot stand kan komen door een 'zandhoopeffect': een zandhoop is stabiel ook al worden er van bovenaf geleidelijk zandkorrels aan toegevoegd. Dan, zonder waarschuwing, veroorzaakt een enkele zandkorrel instabiliteit en alles gaat schuiven. Zo zou het ongeveer moeten gaan - hopen zij.

Kennis nemen van scenario's is niet bedoeld als intellectuele exercitie. Wie weet hoe de toekomst zich kan ontwikkelen, kan trends in het heden beter inschatten en die door bepaalde beslissingen te nemen misschien nog bijsturen. De betekenis van De toekomst van de vrouw is dat hierin voor het eerst de positie van vrouwen in scenario's centraal staat. McCorduck en Ramsey beschouwen hun boek als een uitnodiging aan vrouwen om over de toekomst mee te denken. En om mee te kiezen en te sturen.

Copyright © Jeanne Doomen.
Deze tekst wordt uitsluitend aangeboden
voor persoonlijk gebruik.